Joodse Gemeentes

Geschiedenis

Grijpskerk is een plattelandsdorp in het westen van de provincie Groningen. Vroeger waren de belangrijkste bronnen van bestaan voor de inwoners van het dorp de landbouw en veeteelt. In dit agrarisch dorp vestigde zich al in het begin van de 18e eeuw een joodse familie.

Gedurende die eeuw zouden nooit meer dan twee of op z'n hoogst drie families in het dorp wonen. De joden vonden hun bestaan hoofdzakelijk in de vlees- en veehandel, maar handelden ook wel in ongeregelde goederen en textiel.
In de 18e eeuw waren zij voor hun religieuze behoeftes aangewezen op de stad Groningen. Ook hun doden werden in die stad begraven.

Volgens een herindeling van het Israelitisch Kerkgenootschap binnen het Koninkrijk der Nederlanden in 1821 behoorden de Grijpskerker joden (evenals die uit Niezijl, Ezinge en Oldehove) tot de Joodse Gemeente Leek. De afstand tot Leek te voet was relatief groot. Het valt aan te nemen dat de joden uit Grijpskerk en omgeving weinig gebruik hebben gemaakt van faciliteiten van Leek.

In 1851 dan is er sprake van de oprichters der Israëlitische Gemeente te Niezijl. Zij vragen het provinciebestuur een collecte te mogen houden ten einde een synagoge te kunnen kopen. Hoewel het gewenste resultaat uitbleef, zien we hierin een bewijs dat de joden uit Grijpskerk en omgeving zich hadden georganiseerd.

Vanaf 1869 probeerden joden uit Grijpskerk te komen tot de stichting van een zelfstandige gemeente. Uiteindelijk lukte dat in 1879. Tot het gebied van de Joodse Gemeente Grijpskerk behoorden ook de joden uit de gemeenten Aduard, Ezinge, Oldehove en Zuidhorn.

Het aantal joden in Grijpskerk en omgeving was klein: in 1809 bedroeg hun aantal slechts 16 personen. Daarna, vooral als gevolg van de toenemende welvaart op het platteland, groeide dit aantal tot 87 joden in 1849. Daarna nam ook hier de joodse bevolking af. In 1876 telden Grijpskerk en omgeving 69 joden, in 1939 was dit teruggelopen tot 24 joden. Vanaf de zomer van 1942 werden de joden uit Grijpskerk en omgeving gedeporteerd.

Ter hunner nagedachtenis staat op de begraafplaats een steen met de namen der omgekomenen.

Gemeente Grijpskerk

terug naar gemeente overzicht

Synagoge Grijpskerk

Tot woonhuis verbouwde voormalige synagoge te Grijpskerk (Tg 818 inv.nr. 6-Hf-13)