ga naar navigatie

Geschiedenis

Warffum is een agrarisch georiënteerd dorp in het noorden van de provincie Groningen. De eerste joodse familie vestigde zich eind 18e eeuw in het dorp. Evenals de families die zich later in de plaats vestigden, vormden de handel in vee en vlees de voornaamste bronnen van bestaan.

Gedurende de 19e eeuw nam het aantal joodse inwoners van het dorp maar mondjesmaat toe, van acht personen in 1813 tot op z'n hoogst 47 in 1899. Ook hier veroorzaakten de veranderende sociaal-economische omstandigheden eind 19e begin 20ste eeuw voor een terugval van het aantal joden. In 1930 telde het dorp nog slechts zestien joodse inwoners.

Met de totstandkoming van het Israelitisch Kerkgenootschap binnen het Koninkrijk der Nederlanden in 1814 ressorteerden de joden van het dorp aanvankelijk onder de Joodse Gemeente Appingedam. Bij een nieuwe indeling in 1816 maakten de Warffumer joden deel uit van de ringsynagoge Winsum. Vanwege de voor die dagen relatief grote afstand tussen beide plaatsen waren de Warffumer joden met deze nieuwe indeling niet tevreden.

Het bezoeken van de synagoge in Winsum kostte hen te veel tijd. Ze probeerden dan ook herhaaldelijk om te komen tot de vorming van een zelfstandige Joodse Gemeente. Toen in het midden van de 19e eeuw hun aantal dermate was toegenomen dat ze minjan konden vormen hielden ze hun godsdienstoefening in een gehuurde ruimte in het dorp Warffum. Later stichtten ze zelfs een begraafplaats.

Voor religieus onderwijs aan de kinderen deden ze een beroep op de in Uithuizen werkzame godsdienstonderwijzers. Ook de joden uit het nabijgelegen Usquert, formeel deel uitmakende van de Joodse Gemeente Uithuizen, bezochten in Warffum de synagoge.

In de herfst van 1942 tenslotte zijn vrijwel alle joodse inwoners van Warffum gedeporteerd in omgekomen in de vernietigingskampen.

Ter herinnering aan de weggevoerde joden van het dorp is op de openbare begraafplaats in mei 1948 een monument onthuld met daarop de namen van de 22 omgekomen joden. In 1977 werd bovendien aan de Benjamin Heiman Broekemastraat, een joodse schrijver uit Warffum, eveneens een monument geplaatst.